Op schattenjacht bij orchideeënkwekerij Petrens

Er gaat een wondere wereld schuil onder de Victoriaanse serres van orchideeënkwekerij Petrens. Vol verbazing ging FLEUR er rondsnuffelen. Maak kennis met orchideeënjager Hendrik die in de jungle op zoek gaat naar nieuwe soorten.

Al vijf generaties lang is ‘Orchideeënkwekerij Petrens’ een gevestigde waarde in Sint-Denijs-Westrem, deelgemeente van Gent. In deze mooie omgeving in de pittoreske Leievallei liggen de nog grotendeels authentieke Victoriaanse serres uit 1887. Het is alsof je een andere wereld binnenstapt, een wereld van kleur en verwondering. Een wereld waar het virus even ver weg lijkt. 

Advertising
 

De charmante, witte serres zijn in 1887 gebouwd door kasteelheer en oud-burgemeester Joseph de Hemptinne. “Hij had een passie voor tropische planten. In die tijd waren orchideeën een luxeproduct voor de allerrijksten”, vertelt Hendrik Verstraete die samen met zijn moeder Anne-Marie Olivier en stiefvader Dirk Petrens de zaak leidt. “Hij verzamelde orchideeën en kende heel wat missionarissen die naar Midden-Afrika of Zuid-Amerika gingen en voor hem planten meebrachten. Zo groeide gestaag zijn collectie. Jaar na jaar kwam er ook een serre bij. Rond 1900 had hij al acht serres en had het bedrijf de vorm zoals die er nu nog altijd uitziet.” 

De orchideeënkweek is intussen enorm veranderd. Ten eerste omdat het een exclusief product was. De orchideeën werden geïmporteerd uit verre landen, maakten lange reizen. De enkelingen, die al die ontberingen overleefden, werden voor astronomische bedragen verkocht. Ten tweede stond het kweken en vermeerderen van orchideeën nog niet helemaal op punt.  

Jaren tachtig 

In de jaren tachtig waren orchideeën louter als snijbloem op de markt. Ze werden vooral geëxporteerd binnen Europa. Duitsland, Italië en Zwitserland waren de grootste afzetmarkten. Midden jaren tachtig is de eerste orchideeplant gekweekt die sterk genoeg was om in een huis te overleven. Dit vormde de start voor een leven als kamerplant. Het bedrijf begon te groeien en op een bepaald moment stond het bedrijf voor de keuze: uitbreiden of een kleine detailhandel blijven. Het familiebedrijf Petrens koos het laatste en besliste om zich toe te leggen op heel specifieke soorten.

“We blijven rechtstreeks voor particulieren kweken en verkopen. Heel wat grote bedrijven in Nederland zijn logistiek goed ondersteund en leggen zich vooral toe op het industrieel en in massa kweken van de Phalaenopsis (vlinderorchidee). Intussen merken wij dat de interesse voor speciale of unieke planten gestaag toeneemt.” 

Succesverhaal 

De Phalaenopsis is dominant aanwezig op de bloemenmarkt. Je zou haast denken dat er maar één soort bestaat. Niets is minder waar. De orchideeënwereld is bijzonder groot en is één van de grootste families in de plantenwereld.

“De Phalaenopsis heeft natuurlijk enorme troeven waar weinig andere kamerplanten tegenop kunnen. Zoveel troeven dat het een succesverhaal is en altijd zal blijven. Het is een heel sterke plant die bijzonder lang bloeit, meermaals in een jaar. Eigenlijk is het de perfecte plant voor zelfs mensen zonder groene vingers. Andere orchideeën reageren vaak zoals kamerplanten: bloeien maar één keer per jaar, vaak een korte bloei (eerder een kwestie van weken dan van maanden), hebben meer luchtvochtigheid nodig, moeten al eens verplaatst worden. Wij willen de lat hoger leggen en mensen proberen te overtuigen dat er veel meer te ontdekken valt dan de Phalaenopsis. Er zijn maar weinig bedrijven die dit enorme potentieel uitbuiten.” 

Topje van de ijsberg 

“Wat jullie hier te zien krijgen in onze serres is maar een topje van de ijsberg, zo waanzinnig groot is de orchideeënwereld,” vertelt Hendrik enthousiast. “Er is nog zoveel meer. Dat maakt het juist zo boeiend. We hebben ons cliënteel gestaag zien groeien. Vandaag zijn we over het hele land gekend tot in het buitenland. Ondertussen is er ook een webshop bijgekomen, al voor corona. De open grenzen binnen Europa maakt het voor ons gemakkelijk om planten te verzenden binnen Europa.” 

Maar wat maakt dat mensen zo gefascineerd zijn door de orchidee? 

“Het is een prachtige, zeer geraffineerde bloem. Orchideeën zijn zeer jonge planten. Ze bestaan ongeveer twintig miljoen jaar. Dat is jong vergeleken met andere plantensoorten. Ze hebben een soort inhaalbeweging moeten maken om hun plaats in de natuur op te eisen. Ze groeien traag maar evolueren relatief snel met nog meer geraffineerde bloemen tot gevolg.”  

De plant op zich – zonder bloem – is vrij ordinair: geen speciaal blad en wat wortels die nonchalant uit het potje bengelen. De meeste tropische orchideeën groeien op bomen, tussen soms honderden andere planten. Ze leven hoofdzakelijk op levende bomen, epifyten genoemd. Het microklimaat waarin ze leven moet heel stabiel en juist zijn. Dat maakt hen heel fragiel. Als microklimaten veranderen, zijn ze vaak ten dode opgeschreven. Ze voelen de klimaatsverandering en er zijn heel wat soorten die onder stress staan. Ze worden niet voor niks de barometer van de tropen genoemd. Alle parameters – zoals luchtvochtigheid, hoeveelheid neerslag, temperatuur, luchtcirculatie – moeten juist zijn. Voor elke soort is dat verschillend. De zaden van de orchideeën worden via de bloemen verspreid. Als de zaden ergens terechtkomen moeten ze meteen kunnen kiemen anders zijn ze ten dode opgeschreven. Slechts een klein percentage van de zaden zal erin slagen om uit te groeien tot een bloeiende plant. 

Van zaad tot bloeiende plant 

“Lang geleden had het bedrijf zijn eigen labo waar zaad tot bloeiende plant werd gekweekt. Omdat dit proces voor vele soorten ontzettend lang duurt, bleek dit niet rendabel. Vandaag doen we beroep op externe labo’s die gespecialiseerd zijn in orchideeën. De zaden worden uitgezaaid en komen terug naar ons als jonge planten in vitrocultuur. Dan pas beginnen we met de opkweek van de planten. We importeren ook sommige halfvolwassen planten vanuit Azië en Zuid-Amerika om ze dan verder op te kweken tot bloeiende planten.” 

Bij elke orchidee heeft Hendrik een verhaal te vertellen. Sommige bloemen zijn voorzien van een bijzondere lip in de vorm van een muiltje. De kleverige stof van binnen lokt insecten en zorgt ervoor dat het stuifmeel van de bloem op hun rug blijft kleven. De natuur zit vol slinkse trucjes. Wist je trouwens dat de vanilleplant ook een orchidee is? Sommige bloemen zijn net miniatuurtjes bezaaid met stippen. Anderen hebben bloemen als ragfijne donkerpaarse spinnetjes of hebben de vorm van Draculatanden. Wat een wonderlijke wereld. 

Privécollectie 

Hendrik neemt ons mee naar een aparte serre waar het een stuk koeler is. We bevinden ons in het hart van de kwekerij met een bijzondere collectie moederplanten. Zeg maar het heiligdom – of de materniteitafdeling – waar kruisingen worden gemaakt van waaruit nieuwe planten ontstaan of planten vermeerderd worden. Hier kweekt Hendrik ook bedreigde soorten die dreigen te verdwijnen. Sommige soorten zijn heel zeldzaam en maar weinig kwekers zoals Petrens wagen zich hieraan. 

“Dit zijn allemaal bergorchideeën afkomstig uit de Andes of het Himalayagebergte waar ze op een hoogte van 2.000 à 2.500 tot zelfs 3.000 meter, tot net onder de sneeuwgrens voorkomen. De Andes en Himalaya staan gekend om hun rijke orchideegebieden.”

Voor de pandemie ging Hendrik op ontdekkingsjacht naar nieuwe orchideeën in Peru, Nepal en Costa Rica.”

Hendrik praat heel liefdevol over zijn orchideeën en koestert ze allemaal. Het lijken zijn kinderen wel. We krijgen zaadpeulen te zien die eens ze rijp zijn openbarsten en hun kostbare lading zaad – zo fijn als een stofwolk – door de wind laten meevoeren. Voor de pandemie ging Hendrik elk jaar – als een echte orchideeënhunter – op ontdekkingsjacht naar nieuwe soorten in Peru, Nepal en Costa Rica. Op een blog op de website kan je meegenieten van zijn spannende reisverhalen. Sommige plantjes zijn met een ijzerdraadje op een stukje kurk en wat mos vastgemaakt. Langzaam beginnen plantjes wortel te maken en zich te ontwikkelen.  

“Eigenlijk doen we niets anders dan de natuur kopiëren in ons bedrijf. Er zijn nog veel soorten orchideeën te ontdekken omdat de mens de natuur aan het vernielen is of opschuift naar gebieden waar hij nooit eerder kwam. Dat is de keerzijde van de medaille. Het is vaak een race tegen de tijd om al die soorten te registreren en te beschermen. Wat het mooiste aan mijn beroep is? Alles eigenlijk maar de kick haal ik vooral uit het opkweken van de planten. Als een zeldzame orchidee – na veel tijd en geduld – bloeit, spring ik een gat in de lucht. Dat is het mooiste wat er is.” 

www.orchideeen-petrens.be 


Tekst en fotografie: Ingrid Allaerts 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.